Komisja Europejska (DG REGIO) wybrała 7 projektów pilotażowych w ramach inicjatywy Cross-Border Energy Communities (CBEC). To projekty z pograniczy, które mają pomóc w tworzeniu lub rozwijaniu transgranicznych wspólnot energetycznych – czyli modeli, w których mieszkańcy, samorządy i lokalne podmioty wspólnie organizują wytwarzanie i wykorzystanie energii, przekraczając granice państw. Jednym z wybranych pilotaży jest polsko-niemiecki projekt Zgorzelec–Görlitz pod nazwą “Energizing Borders: Building Awareness, Identifying Opportunities”.
Pilotaże startują 1 marca 2026 r. i mają potrwać 12 miesięcy. Każdy z nich dostaje 15 tys. euro oraz wsparcie eksperckie „szyte na miarę”, zapewniane przez europejską federację spółdzielni i wspólnot energetycznych REScoop.eu.
CBEC: o co chodzi w programie Komisji Europejskiej
CBEC to inicjatywa finansowana przez DG REGIO (polityka spójności). Nie jest to konkurs na „gotowe” inwestycje OZE. Raczej zestaw narzędzi i finansowania na etap, na którym w wielu regionach pogranicza wszystko rozbija się o bariery: różne przepisy, inne modele rozliczeń, odmienne podejście operatorów sieci, a często też brak lokalnej wiedzy, jak taką wspólnotę w ogóle zbudować. Dlatego program opiera się na Handbook on Cross-border Energy Communities – podręczniku Komisji Europejskiej z 2025 r., który opisuje praktyczne kroki i typowe przeszkody w projektach transgranicznych.
W tle jest też metodyka LICHT rozwijana przez REScoop.eu – podejście oparte na pracy z lokalną społecznością (mapowanie interesariuszy, budowanie grupy, wybór projektów, plan działań), wykorzystywane jako rama wsparcia w pilotażach.
Czym jest transgraniczna wspólnota energetyczna, a czym „quasi-transgraniczna”
Inicjatywa rozróżnia dwa modele: CBEC i Q-CBEC.
- Transgraniczna wspólnota energetyczna (CBEC) ma realny wymiar „po obu stronach granicy” – np. energia jest wytwarzana po jednej stronie, a następnie dystrybuowana, magazynowana, sprzedawana lub zużywana po drugiej.
- Quasi-transgraniczna (Q-CBEC) to współpraca organizacyjna i finansowa między partnerami z dwóch krajów, ale bez konieczności faktycznego „przepływu energii przez granicę” w ramach jednego wspólnego działania.
W obu przypadkach chodzi o rozwiązania zgodne z unijnymi definicjami wspólnot obywatelskich i wspólnot OZE, które mają wzmacniać lokalną produkcję energii i udział obywateli w rynku energii.
“Energizing Borders” w Zgorzelcu i Görlitz
Polsko-niemiecki pilotaż (oznaczony jako punkt 3 na mapie) nosi tytuł “Energizing Borders: Building Awareness, Identifying Opportunities” i jest ukierunkowany na rozwój transgranicznej wspólnoty energetycznej opartej o OZE.
Za projekt odpowiada:
- Europacity GörlitzZgorzelec GmbH (DE),
- Stowarzyszenie na rzecz Rozwoju Innowacji Energetycznych STORIE (PL),
- spółka rozwoju Dolnego Śląska i Górnych Łużyc (DE) – w materiałach MOT opisana jako podmiot rozwoju regionalnego dla obszaru Basse-Silésie / Haute-Lusace.
Dlaczego Zgorzelec–Görlitz?
To pogranicze jest jednym z najbardziej „naturalnych” miejsc do testowania energetyki ponad granicą. Region Górnych Łużyc jest silnie związany z transformacją (odchodzenie od paliw kopalnych, nowe inwestycje sieciowe i źródła). Dodatkowo oba miasta od lat funkcjonują w modelu współpracy miejskiej, a projekty infrastrukturalne w energetyce już się tu pojawiają – przykładem są plany i inwestycje w transgraniczne ciepłownictwo opisywane w branżowych mediach.
Pilotaż CBEC nie jest tym samym co projekt ciepłowniczy, ale logika jest podobna: jeśli dwa systemy infrastrukturalne mają się „spotkać”, najpierw trzeba uporządkować kwestie prawne, organizacyjne i społeczne. I dokładnie w tę lukę celuje „Energizing Borders”.
7 pilotaży w Europie: gdzie jeszcze testują CBEC
Poza projektem DE-PL wybrano jeszcze sześć pilotaży (m.in. pogranicza BE-NL, DE-NL, AT-IT, IT-SI, ES-FR i ES-PT). Część z nich rozwija model „quasi-transgraniczny”, a część – pełną wspólnotę transgraniczną. To istotne, bo Komisja Europejska zbiera w ten sposób praktyczne doświadczenia z różnych granic: od regionów o rozwiniętej energetyce obywatelskiej po miejsca, gdzie dopiero trzeba ją „zaprojektować” społecznie i prawnie.
Co z tego wynika dla Polski
Pilotaż Zgorzelec–Görlitz może dać Polsce coś, czego zwykle brakuje w dyskusji o energetyce obywatelskiej: konkretny, przetestowany model współpracy z partnerem zza granicy oraz zestaw wniosków, jak przechodzić od „pomysłu” do struktury zdolnej do działania na rynku energii.
Jeśli projekt dowiezie sensowną mapę drogową i wypracuje sposób na współpracę instytucji po obu stronach Nysy Łużyckiej, to będzie argument w rozmowie o kolejnych pograniczach: polsko-czeskim czy polsko-słowackim. CBEC wprost zakłada budowanie modeli możliwych do powielania.
